MAŚCI KONI

Przez pojęcie maści należy rozumieć dziedzicznie przekazywaną barwę sierści pokrywającej ciało oraz barwę włosów grzywy, ogona i szczotek na dolnej partii kończyn. Maść konia zależy od takich czynników jak barwnik, czyli pigment skóry, budowa rdzenia i warstwy korowej włosa oraz rozmieszczenia w nich przestrzeni powietrznych, a także od kondycji konia, oświetlenia, a nawet pory roku. Znajomość umaszczenia służy głównie do ustalenia tożsamości konia. Jest to szczególnie ważne przy obrocie końmi oraz przy użytkowaniu ich w hodowli, sporcie i wyścigach, gdzie zdarzają sie czasami fałszerstwa dokonywane poprzez zamianę koni o podobnym umaszczeniu i wyglądzie. Decydującym kryterium klasyfikacji maści koni jest system ich dziedziczenia. Wyróżnia się trzy umaszczenia podstawowe, najczęściej występujące u koni: gniade, kasztanowate i kare.

  1. Maść gniada (gn.) - sierść na głowie i tułowiu jest barwy brunatnej o różnym natężeniu i odcieniach. Grzywa i ogon są zawsze czarne, podobnie jak dolne części kończyn od stawów nadgarstkowych i skokowych, za wyjątkiem koni jasnogniadych (j.gn.), u których wymienione części kończyn są barwy tułowia (jasnobrunatne). Innym odcieniem maści gniadej jest umaszczenie ciemnogniade (c.gn.) charakteryzujące się ciemnobrunatną barwą sierści, czy tez skarogniade (sk.gn.), gdzie większość ciała konia ma czarną sierść, jedynie na nozdrzach, w pachwinach i słabiznach lub na wewnętrznej stronie górnej partii kończyn występuje sierść barwy brunatnej lub żółtawej, podpalana.


    gniada i jasnogniada

    ciemnogniada i skarogniada

  2. Maść kasztanowata (kaszt.) - brązowożółte lub rude zabarwienie sierści, przy czym grzywa i ogon są tej samej lub jaśniejszej barwy, nigdy czarnej. Rozróżniamy następujące odcienie maści kasztanowatej: jasnokasztanowata (j.kaszt.) - sierść rudożółtawa, grzywa i ogon jaśniejsze, niekiedy prawie białe tzw. konopiaste, również silnie rozjaśniona dolna partia kończyn, ciemnokasztanowata (c.kaszt.) sierść ciemnoruda w różnych tonacjach aż do czekoladowej, grzywa i ogon tej samej barwy, brudnokasztanowata (br.kaszt.) - sierść ciemnoczekoladowa, grzywa i ogon jaśniejsze, czasem konopiaste.


    kasztanowata i jasnokasztanowata

    ciemnokasztanowata i brudnokasztanowata

  3. Maść kara - na całym tułowiu i kończynach koni występuje czarna sierść, grzywa i ogon są również czarne.


    kara

  4. Maści rozjaśnione
    Pod wpływem pewnych genów na podłożu maści podstawowych tworzą się maści rozjaśnione.

    Do maści rozjaśnionych genem kremowym nalezą:
    • jelenia - sierść na tułowiu koloru mlecznej kawy, podobnie jak u koni bułanych, grzywa i ogon czarne, głowa w kolorze tułowia, brak na ogół pręgowania, tworzy się w połączeniu z genotypem konia gniadego.
    • palomino, zwana dotychczas izabelowatą - sierść na tułowiu i kończynach ma barwę jasnożółtą lub pomarańczową, grzywa i ogon są w kolorze tułowia lub nawet białe, róg kopytowy przeważnie jasny, niekiedy występują tzw. rybie oczy, tworzy się w połączeniu z genotypem konia kasztanowatego
    • cremello - charakteryzuje się niemal całkowitym brakiem pigmentacji, skóra jest różowa, oczy z niebieską tęczówką, żółte kopyta oraz prawie biała sierść i włosie, powstaje poprzez rozjaśnienie maści podstawowej genem kremowym


    jelenia

    palomino (izabelowata) i cremello

    Do maści rozjaśnionych genem bułanym nalezą:
    • bułana (bul.)- sierść żółtawopłowa lub koloru mlecznej kawy, grzywa i ogon czarne, głowa zwykle ciemniejsza od tułowia, kończyny z przewaga włosów czarnych, często występuje charakterystyczna dla koni prymitywnych pręga grzbietowa w kolorze ciemnobrązowym i poprzeczne prążkowanie na przedramionach oraz podudziach, tworzy sie na podłożu maści gniadej. Odcieniem tego umaszczenia jest maść jasnobułana odznaczająca sie sierścią jasnożółtawą, niekiedy z połyskiem oraz wilczata, charakteryzująca sie domieszka czarnych włosów na grzbiecie, lędźwiach, zadzie i po bokach
    • czerwonobułana - sierść jest podobna jak u koni bułanych, jednak bez czarnego pigmentu, włosie jest mieszane, na ogól jasne, pozbawione czarnego koloru, zawsze obecne jest pręgowanie, tworzy sie przez rozjaśnienie maści kasztanowatej
    • myszata (mysz.) - zabarwienie sierści popielate z czarna pręga wzdłuż grzbietu oraz często poprzecznymi pręgami na kończynach, grzywa i ogon czarne, tworzy sie w połączeniu z genotypem maści karej. Odcieniem tego umaszczenia jest maść jasnomyszata (j.mysz.) o sierści jasnopopielatej i ciemnomyszata (c.mysz.) o sierści ciemnoszarej


    bułana i jasnobułana

    czerwono-bułana i myszata

    jasnomyszata i ciemnomyszata

    Maści rozjaśnione genem srebrnym są rzadko spotykane, występują głównie u kuców szetlandzkich. Sierść w maściach srebrnych jabłkowitych może mieć różne odcienie zależnie od tego, czego dotyczyło rozjaśnienie. Jasna przypomina jasno kasztanowatą, ciemna jest koloru czekoladowego. Włosie ma barwę prawie białą lub mieszaną, biało-brązową.


    srebrna jabłkowita

    Maści szampańskie podobnie rzadkie jak srebrne, powstają z rozjaśnienia różnych umaszczeń przez działanie genu szampańskiego. Konie maści szampańskiej charakteryzują się szaro-różową skórą nakrapiana ciemnymi plamkami, mają bursztynowe oczy i sierść od kremowej do złotej lub jasnobrązowej o metalicznym połysku. Włosie może być słomiane lub brązowe.

    Generalnie wszystkie maści rozjaśnione są modyfikacjami maści podstawowych i mogą występować w różnych kombinacjach wizualnie przypominających jedną z maści składowych. Poprawna ich identyfikacja nierzadko nastręcza pewne trudności i wówczas należy się oprzeć na umaszczeniu przodków oraz potomstwa

    5.Wzory białej sierści są innym typem umaszczenia, gdyż mogą występowac tylko na tle każdej z dotychczas przedstawionych maści. Do najważniejszych wzorów można zaliczyć następujące:
    • dereszowaty - na tle maści zasadniczej rozmieszczone są mniej lub bardziej równomiernie białe włosy, przy czym głowa, szyja, dolna partia kończyn oraz grzywa i ogon maja zwykle przewagę włosów maści zasadniczej. Stosownie do maści zasadniczej wyróżnia sie określone rodzaje wzorów takie jak gniadodereszowaty, karodereszowaty, czy kasztanowatodereszowaty. Źrebięta rodzą się ciemno umaszczone, a dereszowatość wwystępuje wyraźnie po pierwszym wylinieniu i pozostaje przez całe życie, charakterystyczna jest głównie dla koni zimnokrwistych i mieszańców


      gniado-dereszowata

      karo-dereszowata i kasztanowato-dereszowata

    • siwy - podobnie jak w przypadku wzoru dereszowatego źrebięta rodzą się ciemno umaszczone, a wraz z wiekiem postepuje proces siwienia od głowy ku tyłowi. Wlosy ciemne pozostają najdłużej na zadzie konia oraz w grzywie, ogonie i dolnej partii kończyn. Oprócz wzoru siwego, gdzie biało zabarwione włosy występują na ciemnej i pigmentowanej skórze , spotyka sie dość często tzw. jabłkowitość - ciemne plamy na tułowiu, a zwłaszcza zadzie, wielkości małego jabłka. Na starość u wielu koni po całkowitym wysiwieniu występuje tzw. hreczka, czyli małe brunatne plamki, które są rozmieszczone równomiernie na całym ciele konia, na tle białej sierści


      siwa

      siwa jabłkowita i siwa w hreczce

    • srokaty - na całym ciele konia mogą występować duże i nieregularne płaty białej sierści na różowej skórze, przedzielone płatami innej maści na czarnej skórze. Grzywy i ogony bywają białe lub ciemnomastne. Ze względu na barwę płatów innej maści niż biała wyróżnia sie konie gniadosrokate, karosrokate, kasztanowatosrokate etc.
      Ponadto z uwagi na odmienny sposób dziedziczenia można wyszczególnić pewne typy omawianego wzoru takie jak:
      • tobiano (niepostrzępione białe płaty przechodzące przez grzbiet)
      • overo ( postrzępione białe płaty nie przechodzące przez grzbiet)
      • sabino (bardzo wysokie odmiany na kończynach zachodzące nawet na brzuch)
      • tarantowaty - wzory te są najbardziej różnorodne ze wszystkich wzorów białej sierści. Najczęściej cechują sie plamkami o średnicy od kilku do kilkunastu centymetrów ciemnymi występującymi na białej sierści (np. gniadotarantowate, karotarantowate, kasztanowatotarantowate etc.) lub odwrotnie - białymi na ciemnej sierści (np. tarantowatogniade, tarantowatokare, tarantowatokasztanowate etc.). Bywają jednak konie tarantowate bez plamek lub z okolicami zmieszanych włosów ciemnych i białych czy tez jedna biała duża plama. Skóra na ogól jest ciemna pod ciemna sierścią i różowa pod biała, nakrapiana na pysku, w okolicach oczu i zewnętrznych narządów płciowych oraz ud

      Najczęściej występujące typy omawianych wzorów to:
      • leopard - plamki maści zasadniczej rozsiane są na białej sierści, obejmującej całego konia lub większą jego część, sierść w okolicach głowy, szyi, boków za guzami łokciowymi, brzucha i pachwin może być maści zasadniczej lub mieć domieszkę włosów białych
      • werniksowy - na ogół wygląda jak leopard bez plamek tarantowatych, tylko wymienione okolice są koloru maści zasadniczej lub mieszane, mogą występować ciemne plamy tzw. werniksowe
      • derka - biała plama obejmuje przede wszystkim zad i guzy biodrowe choć może dochodzić do kłębu, derki mogą być z ciemnymi plamkami lub bez
      • płatki śniegu - koń jest ciemny, pokryty białymi plamkami o średnicy 1-3 cm
      • cętkowany - jest odwrotnością wzoru płatków śniegu, tzn. na białym tle widać małe ciemne plamki
      • oszroniony - u konia występują okolice mieszanej sierści, szczególnie na zadzie i lędźwiach
      • biały - bardzo rzadko spotykany wzór, prawdopodobnie w Polsce nie występuje


        kasztanowato-srokata tobiano

        kasztanowato-srokata overo i kasztanowato-srokata sabino

        kasztanowato-tarantowata leopard i gniado-tarantowata werniksowa

        gniado-tarantowata derka i gniado-tarantowata płatki śniegu

        gniado-tarantowata cętkowana i kasztanowato-tarantowata oszroniona

        biała

Informacje i zdjęcia w tym dziale pochodzą z książki Wacława Pruchniewicza "Akademia jeździecka"